Morska Biblioteka Cyfrowa

wspólne dziedzictwo

Celem programu operacyjnego Morska Biblioteka Cyfrowa (MBC) jest zachowanie i prezentacja w Internecie dziedzictwa związków Polski z morzem, w jego historycznej i współczesnej różnorodności, publikowanie naukowego dorobku z tego zakresu oraz wspieranie działalności dydaktycznej i edukacyjnej.

Zasoby cyfrowe których digitalizacją oraz administrowaniem zajmuje się Polska Fundacja Morska znajdują się na mocy porozumienia, od maja 2018 roku, w wydzielonej Kolekcji Morskiej Śląskiej Biblioteki Cyfrowej (ŚBC) utrzymywanej przez Bibliotekę Śląską.

Publikowane zasoby udostępniane są wszystkim użytkownikom internetu nieodpłatnie. Kolekcja włączona jest w krajowy i europejski system bibliotek cyfrowych a opisy publikacji są indeksowane i dostępne przez globalne wyszukiwarki internetowe.

Funkcje dla użytkowników

Obiekty cyfrowe przechowywane w Morskiej Bibliotece Cyfrowej prezentowane są czytelnikom poprzez portal WWW. Użytkownicy tych stron mają do dyspozycji wiele różnych funkcji.

Wyszukiwanie proste, filtrowanie i wyszukiwanie zaawansowane

Wyszukiwanie jest jedną z ważniejszych funkcji portalu. Może ono odbywać się w poszczególnych elementach metadanych (np. tylko w tytułach), w całym opisie lub w tekście obiektów cyfrowych. Wyniki prezentowane użytkownikowi mogą być przez niego sortowane i filtrowane względem różnych właściwości, np. wg typu zasobu, przynależności do kolekcji lub konkretnego autora. Poza tym dostępny jest również zaawansowany formularz konstruowania zapytań wyszukiwawczych, dający możliwość łączenia zapytań przy pomocy operatorów logicznych AND i OR.

Przeglądanie obiektów cyfrowych

Czytelnik może przeglądać zasoby korzystając z zdefiniowanych przez redaktorów kolekcji obiektów lub wyświetlanych na portalu specjalnych list, które zawierają informacje o obiektach polecanych, najczęściej przeglądanych przez innych użytkowników oraz ostatnio dodanych do portalu. Jeżeli redaktorzy utworzyli obiekty grupowe to ich struktura jest również widoczna na portalu WWW, przez co użytkownicy mogą w łatwy sposób poruszać się, np. po kolejnych numerach gazety lub czasopisma.

Indeksy wartości

Poza wyszukiwaniem oraz przeglądaniem list obiektów możliwe jest przeglądanie indeksów wartości. Każde pole opisowe w systemie dLibra (np. tytuł, autor) ma swój własny indeks wartości, tj. listę wszystkich wartości występujących w danym polu w całym systemie. Użytkownicy portalu WWW mają dostęp do tych indeksów, przez co mogą przeglądać zasoby wg określonych pól metadanych, np. mogą przeglądać listę wszystkich autorów lub listę wszystkich tytułów, które umieszczone są na portalu. Indeksy wartości są posortowane alfabetycznie, a użytkownik ma dodatkowo możliwość ich filtrowania względem wybranych fraz / liter.

Historia przeglądania

Każdy użytkownik portalu ma do dyspozycji swoją własną historię przeglądania obiektów cyfrowych oraz odwiedzanych kolekcji. Dzięki temu użytkownicy mogą szybko powrócić do wczesniej przeglądanych pozycji, bez konieczności ponownego ich wyszukiwania - ostatnio przeglądane zasoby mają pod ręką.

Konta czytelników

Czytelnicy mogą samodzielnie zakładać konta, które między innymi pozwalają im subskrybować biuletyny o nowościach wysyłane poprzez e-mail. W dedykowanych wdrożeniach użytkownicy mogą dodatkowo tworzyć prywatne kolekcje i przypisywać do nich wybrane przez siebie obiekty.

Przechowywanie i udostępnianie

Jednym z najważniejszych zadań Morskiej Biblioteki Cyfrowej jest przechowywanie i udostępnianie obiektów cyfrowych. W celu realizacji tego zadania zastosowano oprogramowanie dLibra które zostało wyposażone m.in. w następujące cechy:

Hierarchiczna struktura przechowywania obiektów

Obiekty przechowywane są w strukturze katalogów, która jest tworzona przez redaktorów systemu. Katalogi widoczne są wyłącznie dla redaktorów i administratorów - są zatem wewnętrzną organizacją zasobów w systemie niedostępną dla użytkowników portalu WWW (czytelników).

Kolekcje

Kolekcje są zbiorami obiektów, które udostępniane są dla użytkowników portalu WWW. Wprowadzają one z reguły podział tematyczny zasobów cyfrowych, choć oczywiście można przy ich pomocy wprowadzić dowolny inny podział (np. wg instytucji). Struktura kolekcji jest również hierarchiczna – kolekcje mogą być rozdzielane na podkolekcje np. o węższym zakresie tematycznym. Każdy obiekt cyfrowy umieszczony w repozytorium może być przypisany do jednej lub wielu kolekcji.

Grupowanie obiektów cyfrowych

Oprogramowanie umożliwia tworzenie grup obiektów cyfrowych, które mają pewne wspólne cechy. Grupy ułatwiają zarządzanie znajdującymi się w niej obiektami (umożliwiają modyfikację pewnych wspólnych właściwości wszystkich obiektów w grupie, takich jak przypisanie do kolekcji) jak i wygodną prezentację powiązanych ze sobą obiektów na portalu WWW.

Planowane obiekty cyfrowe

Obiekty planowane informują użytkowników portalu i inne systemy informatyczne o planach umieszczania obiektów w repozytorium. Obiekty planowane posiadają tylko metadane (nie posiadają treści).

Alternatywne sposoby prezentacji obiektu

Funkcja ta umożliwia prezentowanie obiektu cyfrowego na różne sposoby. Może to być zarówno rozróżnienie wg typu obiektu, (np. grafika, audio-wideo, 3D) jak i wg technicznego formatu (np. JPG, PDF, MOBI). Lista możliwych sposobów prezentowania danych może być dostosowana do indywidualnych potrzeb.

Zalety systemu

Sprawdzony przez setki instytucji

System dLibra wykorzystywany w Morskiej Bibliotece Cyfrowej jest wdrożony w ponad 130 miejscach w Polsce. Korzysta z niego ponad 300 instytucji i firm, które tworzą i udostępniają cyfrowe zasoby. Wśród nich są instytucje kultury i nauki, firmy, instytucje administracji publicznej, instytucje pozarządowe i wiele innych.

Spełniający wymogi i standardy WWW

Wprowadzanie danych oraz ich udostępnianie jest zgodne z wymaganiami dla profejsonalnych portali udostępniających cyfrowe zasoby. Najważniejsze spełniane wymogi to WCAG 2.0 (Krajowe Ramy Interoperacyjności), responsywność portalu WWW (Responsive Web Design) oraz otwartość danych (Linked Open Data).

Kompatybilny z FBC i Europeaną

Morska Biblioteka Cyfrowa jest w pełni zgodna z wymaganiami Europeany oraz krajowego agregatora FBC. Używany do wymiany informacji protokół OAI-PMH oraz OAI-ORE umożliwiają również korzystanie z informacji przez inne systemy informatyczne, np. multiwyszukiwarki lub agregatory regionalne/tematyczne.

Mechanizmy integracji

System dLibra stosowany w Morskiej Bibliotece Cyfrowej posiada wbudowane mechanizmy importu i eksportu danych, które umożliwiają łatwą integrację z zewnętrznymi systemami informatycznymi. Domyślnie dostępny jest import w formatach XML, CSV, MARC21, BibTeX, Z39.50 oraz eksport w formatach RDF, RIS, BibTeX. Ponadto system dLibra udostępnia interfejs OpenSearch, pozwalający na prezentację wyników wyszukiwania w innych systemach.

Dlibra

Federacja Bibliotek Cyfrowych

Europeana